Rondleiding over de begraafplaats van Rozendaal

Woensdag 15 oktober leidde Sjef Hendrikx op deskundige wijze de gidsen van de wandeling door de acht dorpen rond over de begraafplaats van Rozendaal.

Vanouds werden de bewoners van het kasteel en de heerlijkheid Rozendaal begraven in en rond het kerkje de “Oude Jan” in Velp. Zo bevond zich onder het ( in 1841 afgebroken en na de 2e Wereldoorlog in 1949 weer gerestaureerde) priesterkoor een grafkelder van het geslacht Van Arnhem, terwijl het gewone volk op het kerkhofje zijn laatste rustplaats vond.

Het geslacht Torck, dat sinds 1721 het kasteel bewoonde werd daarentegen als vanouds bijgezet in een grafkelder te Wageningen. Wel een eindje weg, maar hun bezittingen liepen dan ook van Rozendaal tot Wageningen. Aanleiding om hier tegen 1840 verandering in te brengen zou de vroege dood geweest kunnen zijn van een of meer kinderen van de toenmalige kasteelbewoners, het echtpaar Torck-Huyssen van Kattendijke. Dit droeg waarschijnlijk bij tot het besluit een grafkelder te bouwen met het opschrift “Kasteel Rozendaal” in het bos ten noordwesten van het kasteel, vermoedelijk naar een ontwerp van de architekt J.D. Zocher Jr.

Rond de grafkelder liet de baron een stuk grond omsluiten en omheinen, zodat hier in het vervolg ook de overige Rozendalers konden worden begraven. Dit is nu het oudste gedeelte; links voorin de huidige begraafplaats. Het aanvankelijke bezwaar van de Rozendalers, om zomaar in het “Boers buschke” te worden begraven, begon te veranderen met de begrafenis van de baron en barones in respectievelijk 1842 en 1843 in dezelfde grafkelders. Later bleken ook voorname geslachten belangstelling te tonen voor deze laatste rustplaats. Zo zijn er de grafkelders van de geslachten Huyssen van Kattendijke en Luden.



De meest spectaculaire objecten van de begraafplaats zijn bijvoorbeeld het graf van De Genestet die gestorven is in 1861, het graf van de predikant-dichter Bernhard Ter Haar die in 1880 vlak bij de Genestet ter ruste werd gelegd in een graf dat in 1892, op initiatief van vrienden en vereerders werd voorzien van een fraai gedenkteken. Andere prominenten zijn o.a. de literator W.J. Hofdijk en de componist en dirigent L.F. Brandts Buys. Verder de heer Wurfbain van de Gelderse Toren en zijn vader de heer Wurfbain van Heuven. Helemaal achterin het oude gedeelte van de begraafplaats liggen de graven van de familie van Pallandt.
Wat ook opvalt zijn de naamloze graven van verscheidene Rozendalers en oudgedienden van het kasteel. Hun naam deed er kennelijk niet toe.

Reeds in 1866 moest de begraafplaats worden uitgebreid. Kort na 1900 gebeurde dat nog eens, waarbij een kleine aula tot stand kwam en in 1933 werd het complex nog eens aanzienlijk vergroot. Een fraaie beukenlaan scheidt nu vanaf de huidige hoofdentree het oudste en twee nieuwere delen, welke laatste op hun beurt ook weer door een laan zijn gescheiden. Inmiddels was in 1869 bij de wet bepaald dat iedere gemeente in Nederland moest beschikken over een openbaar kerkhof. In verband hiermee heeft de gemeente Rozendaal in 1872 een aparte, kleine begraafplaats met een lijkenhuisje laten aanleggen op enige afstand van de toen reeds bestaande begraafplaats aan de achterzijde In 1978 is de begraafplaats, eigendom van de familie Van Pallandt, door een legaat van de in 1977 overleden laatste baron, overgedragen aan de gemeente Rozendaal. Het werd daarmee een gewone gemeentelijke begraafplaats, hoewel inmiddels het oudste gedeelte van vóór 1933, de status van Rijksmonument heeft gekregen.

Door de baron is bepaald, dat de graven nooit geruimd mogen worden: eeuwige rust zou hun deel zijn. Om ongebreidelde groei te voorkomen is toen door het gemeentebestuur bepaald, dat alleen diegenen die tenminste 15 jaar lang ingeschreven zijn geweest in de gemeente Rozendaal in aanmerking kunnen komen voor een graf van twee personen. Sinds kort komen ook anderen in aanmerking voor een graf, maar dat mag na verloop van tijd dan wel geruimd worden. Mede om die reden is de begraafplaats in 2004 aanzienlijk uitgebreid en omgeven door een nieuw, metalen hekwerk.

Hans Rijnbende



Bron: J.A. Hendrikx
Foto’s: Hans Rijnbende